Kalibratie- en kwaliteitscontroleprocedures zorgen ervoor dat een laboratoriumbalans over een langere periode betrouwbare en herleidbare massametingen blijft leveren. Dit omvat wat kalibratie precies betekent, hoe het verschilt van justering, welke hulpmiddelen hiervoor worden gebruikt en hoe de prestaties van een balans tussen volledige kalibraties worden gecontroleerd.
Wat is kalibratie?
Kalibratie is het proces waarbij de meetwaarden van een balans worden vergeleken met gecertificeerde referentiegewichten met een bekende massa om te bepalen of het instrument over zijn volledige meetbereik nauwkeurig meet. Kalibratie zelf verandert of corrigeert de balans niet. Het proces documenteert uitsluitend de afwijking tussen de weergegeven meetwaarde en de gecertificeerde waarde van het referentiegewicht.
Wat is het verschil tussen kalibratie en justering?
Kalibratie meet en registreert hoe sterk de meetwaarden van een balans afwijken van de werkelijke waarden, terwijl justering de corrigerende stap is waarbij de interne parameters van de balans worden aangepast zodat de meetwaarden opnieuw overeenkomen met de gebruikte referentiegewichten. In de praktijk wordt een kalibratiecontrole vaak gevolgd door een justering wanneer de afwijking buiten de toegestane toleranties valt. Daarna wordt een tweede kalibratiecontrole uitgevoerd om te bevestigen dat de justering succesvol was.
- Kalibratie: bepaalt de afwijking en wijzigt de balans niet
- Justering: corrigeert de interne parameters van de balans zodat de meetwaarden opnieuw binnen de toegestane toleranties vallen
- Beide stappen worden doorgaans samen uitgevoerd tijdens routineonderhoud van laboratoriumbalansen
Hoe werkt de kalibratie van de balans?
Bij de kalibratie van een balans worden één of meerdere gecertificeerde referentiegewichten op de weegschaal geplaatst. De weergegeven meetwaarde wordt vervolgens vergeleken met de gecertificeerde massa van het referentiegewicht. Afhankelijk van de gebruikte procedure kunnen metingen op verschillende punten van het weegbereik worden uitgevoerd om ook de lineariteit van de balans te beoordelen. De afwijking op elk meetpunt wordt geregistreerd. Wanneer de gemeten afwijking groter is dan de toegestane tolerantie, wordt een justering uitgevoerd met behulp van dezelfde referentiegewichten of via het interne kalibratiesysteem van de balans. Daarna wordt opnieuw gecontroleerd of de balans binnen de vereiste specificaties presteert.
Wat is het verschil tussen interne en externe kalibratie?
Interne kalibratie: maakt gebruik van een ingebouwd, gemotoriseerd gewicht in de balans. Dit gewicht kan automatisch of op verzoek worden geactiveerd, waardoor de balans zichzelf kan kalibreren zonder dat externe gewichten op de weegschaal hoeven te worden geplaatst.
Externe kalibratie: vereist dat een gebruiker gecertificeerde referentiegewichten handmatig volgens een vastgelegde procedure op de weegschaal plaatst. Hierdoor ontstaat een directe traceerbaarheid naar de specifieke referentiegewichten die voor de kalibratie zijn gebruikt.
Interne kalibratie is sneller en vermindert het risico op bedieningsfouten. Externe kalibratie biedt daarentegen verificatie aan de hand van gewichten met gedocumenteerde kalibratiecertificaten van een specifieke bron.
Kalibratiegewichten
Kalibratiegewichten zijn nauwkeurig vervaardigde referentiegewichten die worden gebruikt voor het kalibreren en justeren van laboratoriumbalansen. Ze worden ingedeeld volgens verschillende nauwkeurigheidsklassen, zoals E1, E2, F1, F2 en M1, waarbij E1 de hoogste nauwkeurigheid en de kleinste toegestane tolerantie biedt. De juiste gewichtsklasse hangt af van de afleesbaarheid van de balans, de vereiste meetonzekerheid en de toepassing. Het gebruik van kalibratiegewichten met onvoldoende nauwkeurigheid kan extra onzekerheid introduceren in het kalibratieproces.
- Verkrijgbaar als afzonderlijke gewichten of als gewichtensets met verschillende waarden
- Meestal vervaardigd uit roestvast staal om corrosie en massaveranderingen te voorkomen
- Vereisen een zorgvuldige hantering met een pincet of handschoenen om verontreiniging te voorkomen die de gecertificeerde massa kan beïnvloeden
Balansverificatie
Balansverificatie is een routinematige controle die meestal dagelijks of vóór kritische wegingen wordt uitgevoerd. Het doel is te bevestigen dat de balans nog steeds binnen de vooraf vastgelegde prestatielimieten functioneert. Deze controle is sneller en wordt frequenter uitgevoerd dan een volledige kalibratie. Ze is bedoeld om eventuele drift of defecten tussen geplande kalibraties tijdig op te sporen en vormt geen vervanging voor een volledige kalibratie en justering.
Hoe vaak moet een balans worden gekalibreerd?
De kalibratiefrequentie hangt af van verschillende factoren, waaronder het gebruik van de balans, de vereiste meetnauwkeurigheid, de stabiliteit van de meetomgeving en de eisen van het toepasselijke kwaliteitssysteem. Veel laboratoria voeren een kalibratie uit met intervallen van enkele maanden tot één jaar, gecombineerd met regelmatige verificaties aan de hand van referentiegewichten tussen de kalibraties door. Balansen die worden gebruikt voor kritische metingen, hoogfrequente wegingen of zeer gevoelige toepassingen zoals spooranalyses, vereisen vaak een hogere kalibratie- of verificatiefrequentie vanwege hun grotere gevoeligheid voor omgevingsinvloeden. Een balans moet ook opnieuw worden gekalibreerd of geverifieerd na verplaatsing, onderhoud of belangrijke veranderingen in de omgeving, aangezien deze factoren de meetprestaties kunnen beïnvloeden.
Lees meer:
- Prestatiekenmerken van laboratoriumbalansen
- Soorten laboratoriumbalansen
- Een laboratoriumbalans kiezen
- Nauwkeurig wegen in het laboratorium
- Toepassingen
Ontdek onze balansen hier