Een laboratoriumcentrifuge is een instrument dat componenten van een monster van elkaar scheidt door het met hoge snelheid rond te draaien. Daarbij wordt centrifugaalkracht gebruikt om deeltjes of fasen te scheiden op basis van hun dichtheid, grootte en vorm. Centrifuges worden gebruikt in moleculaire biologie, klinische diagnostiek, chemie en farmaceutische laboratoria voor toepassingen zoals het scheiden van cellen van plasma, het neerslaan van DNA- of eiwitprecipitaten en het klaren van oplossingen vóór verdere analyse.
Welke soorten laboratoriumcentrifuges bestaan er?
- Microcentrifuges: compacte tafelmodellen voor kleine monstervolumes, meestal buizen van 0,2 mL tot 2 mL, veel gebruikt in de moleculaire biologie
- Tafelcentrifuges: algemene centrifuges voor grotere buizen of flessen, gebruikt voor celscheiding, klinische monsters en routinematige laboratoriumtoepassingen
- Hogesnelheidcentrifuges: leveren hogere RCF-waarden voor veeleisende scheidingstoepassingen, zoals de isolatie van organellen
- Ultracentrifuges: bereiken de hoogste draaisnelheden en RCF-waarden en worden gebruikt voor het scheiden van zeer kleine deeltjes zoals virussen, ribosomen en macromoleculen
- Gekoelde centrifuges: houden tijdens het centrifugeren een gecontroleerde lage temperatuur aan en zijn geschikt voor temperatuurgevoelige biologische monsters
De meest geschikte centrifuge hangt af van de vereiste centrifugaalkracht, het monstervolume, de temperatuurregeling en de toepassing.
Hoe werkt een centrifuge?
Een centrifuge werkt door een monster met hoge snelheid rond een vaste as te laten roteren. Tijdens deze rotatie ondervindt het monster een schijnbare centrifugaalkracht, waardoor dichtere deeltjes zich verder van de rotatieas verplaatsen, terwijl minder dichte componenten dichter bij het centrum blijven. Deze scheiding ontstaat doordat de centrifugaalkracht de sedimentatie aanzienlijk versnelt ten opzichte van de zwaartekracht. Hierdoor kunnen deeltjes die normaal uren of dagen nodig hebben om te bezinken, binnen enkele minuten worden gescheiden.
Het monster wordt geplaatst in buizen of flessen die in een rotor worden gemonteerd. De rotor draait rond een centrale motoras. Naarmate de rotatiesnelheid toeneemt, neemt de kracht op het monster toe en migreren deeltjes afhankelijk van hun grootte, vorm en dichtheid ten opzichte van de omringende vloeistof.
Wat zijn de belangrijkste onderdelen van een centrifuge?
- Rotor: houdt de monsterbuizen of flessen vast en draait rond de centrale as. Rotors zijn verkrijgbaar in vaste-hoek-, swing-out- en andere configuraties
- Motor: drijft de rotor aan met gecontroleerde snelheden, die afhankelijk van het type centrifuge kunnen oplopen tot tienduizenden omwentelingen per minuut
- Kamer en deksel: omsluiten de rotor tijdens gebruik voor veiligheid en, bij gekoelde modellen, temperatuurregeling
- Bedieningspaneel: stelt de gebruiker in staat om snelheid, RCF, centrifugeertijd, temperatuur en acceleratie- of vertragingsprofielen in te stellen
Wat is centrifugaalkracht?
Centrifugaalkracht is de schijnbare naar buiten gerichte kracht die een monster ondervindt tijdens het draaien in een centrifuge. Deze kracht ontstaat doordat het monster weerstand biedt tegen de voortdurende richtingsverandering die gepaard gaat met een cirkelvormige beweging. Daardoor bewegen deeltjes zich naar buiten ten opzichte van de rotatieas. Grotere en dichtere deeltjes bezinken doorgaans sneller dan kleinere of minder dichte deeltjes.
Hoe wordt centrifugaalkracht opgewekt in een centrifuge?
Centrifugaalkracht wordt opgewekt doordat de rotor met hoge snelheid draait. De grootte van deze kracht neemt toe naarmate zowel de rotatiesnelheid als de afstand tot de rotatieas groter worden. Daarom levert dezelfde draaisnelheid verschillende krachten op verschillende posities binnen een rotor op. Om die reden wordt RCF (Relative Centrifugal Force) gebruikt om de werkelijke scheidingskracht op een monster te beschrijven, in plaats van uitsluitend te kijken naar het aantal omwentelingen per minuut (RPM).
Wat is relatieve centrifugaalkracht (RCF)?
Relatieve centrifugaalkracht, meestal afgekort als RCF en uitgedrukt als een veelvoud van de zwaartekracht (× g), is een gestandaardiseerde maat voor de kracht die tijdens centrifugatie op een monster wordt uitgeoefend. RCF houdt rekening met zowel de rotatiesnelheid als de straal van de rotor. Daardoor is het een consistente waarde die kan worden vergeleken tussen verschillende centrifuges en rotortypes. Dit in tegenstelling tot RPM, dat afhankelijk is van de afmetingen van een specifieke rotor.
Wat is RPM?
Wat is RPM? RPM (revolutions per minute of omwentelingen per minuut) geeft aan hoeveel volledige omwentelingen een centrifugerotor in één minuut maakt. RPM beschrijft uitsluitend de draaisnelheid van de rotor. Omdat de werkelijke kracht op een monster niet alleen afhangt van de snelheid maar ook van de rotorstraal, geeft RPM alleen geen informatie over de daadwerkelijke scheidingskracht. Daarom wordt voor reproduceerbare protocollen meestal RCF gebruikt.
RCF versus RPM: wat is het verschil?
RPM beschrijft hoe snel de rotor draait, terwijl RCF de relatieve centrifugaalkracht beschrijft die het monster ondervindt, uitgedrukt in × g. Hierbij wordt zowel rekening gehouden met de draaisnelheid als met de rotorstraal. Twee centrifuges die op dezelfde RPM zijn ingesteld, maar beschikken over rotoren met een verschillende straal, zullen verschillende RCF‑waarden genereren. Daarom worden in wetenschappelijke protocollen vrijwel altijd RCF‑waarden vermeld in plaats van RPM. Het gebruik van RCF zorgt ervoor dat centrifugatiecondities reproduceerbaar zijn op verschillende centrifuges en met verschillende rotoren.
- RPM: de draaisnelheid van de rotor, uitgedrukt in omwentelingen per minuut
- RCF: de relatieve centrifugaalkracht (× g) die op het monster wordt uitgeoefend en afhankelijk is van zowel de rotatiesnelheid als de rotorstraal
- Omrekening: voor de omrekening tussen RPM en RCF moet de rotorstraal bekend zijn
Waarom is het uitbalanceren van de rotor belangrijk?
Rotorbalancering zorgt ervoor dat de massa in de rotor gelijkmatig rond de rotatieas verdeeld is. Hierdoor worden trillingen, mechanische belasting en mogelijke schade aan de centrifuge voorkomen. Een ongebalanceerde rotor, bijvoorbeeld door ongelijk gevulde of ongelijk gepaarde buizen, veroorzaakt bij hoge snelheden een schommelende beweging. Dit kan lagerbeschadiging veroorzaken, de kwaliteit van de scheiding verminderen en in ernstige gevallen leiden tot rotorfalen tijdens het centrifugeren.
- Monsters moeten worden gebalanceerd volgens de instructies van de rotorfabrikant, meestal door buizen met een gelijke massa symmetrisch tegenover elkaar te plaatsen
- Bij een oneven aantal monsters moet een balansbuis met een equivalente massa worden toegevoegd
- Zelfs kleine massaverschillen worden belangrijk bij hoge RPM‑waarden, aangezien de onbalanskrachten toenemen met het kwadraat van de rotatiesnelheid
Hoe voorkom je dat de deksels van microcentrifugebuizen breken tijdens het centrifugeren?
Wat kan een centrifuge scheiden?
Een centrifuge scheidt componenten in een vloeibaar monster op basis van verschillen in grootte, dichtheid en sedimentatiegedrag. Door centrifugaalkracht wordt het natuurlijke bezinkingsproces sterk versneld.
Met centrifugatie kunnen uiteenlopende materialen worden gescheiden, van volledige cellen en organellen tot eiwitten, nucleïnezuren, virussen en andere macromoleculaire complexen. Welke scheiding wordt bereikt, hangt af van de toegepaste centrifugaalkracht, het rotortype en de centrifugeertijd.
- Gesuspendeerde deeltjes: vaste deeltjes die in een vloeistof zweven en onder invloed van centrifugaalkracht uit de vloeistof worden gescheiden
- Cellen: volledige cellen, zoals bloedcellen of gekweekte cellen, die uit een medium of plasma worden neergeslagen
- Organellen: subcellulaire structuren zoals celkernen, mitochondriën, lysosomen en ribosomen die worden geïsoleerd via differentiële of densiteitsgradiëntcentrifugatie
- Eiwitten: geconcentreerd of geïsoleerd uit oplossingen, vaak na precipitatie of tijdens zuiveringsprocessen
- Nucleïnezuren: DNA en RNA die uit oplossing worden neergeslagen, bijvoorbeeld na alcoholprecipitatie
- Precipitaten: vaste stoffen die ontstaan tijdens chemische of biologische reacties en worden gescheiden van de resterende vloeistof
- Niet-mengbare vloeistoffasen: bijvoorbeeld een waterige fase en een organische fase die zich op basis van dichtheid in afzonderlijke lagen verdelen
De uiteindelijke scheiding hangt af van de centrifugaalkracht, centrifugeertijd, het type rotor en de fysische eigenschappen van de te scheiden deeltjes. In het algemeen bezinken grotere en dichtere deeltjes sneller dan kleinere of minder dichte deeltjes, hoewel ook de dichtheid en viscositeit van de omringende vloeistof een belangrijke rol spelen.
| Term | Betekenis |
| RPM | Rotatiesnelheid van de rotor (omwentelingen per minuut) |
| RCF | Centrifugaalkracht die op het monster wordt uitgeoefend (× g) |
| Rotor | Onderdeel dat de monsterbuizen vasthoudt en roteert |
| Centrifugale kracht | De kracht die deeltjes tijdens centrifugatie van elkaar scheidt |
Ontdek onze centrifuges hier